“Όταν η δημοκρατία είναι χαρά… εκτός αν είσαι κολλημένος στην ιδεολογική σπηλιά σου”

Στη Βενεζουέλα – αλλά και σε πόλεις του εξωτερικού όπου ζουν Βενεζουελάνοι πρόσφυγες ή οικονομικοί μετανάστες – οι εικόνες χαράς για την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο δεν είναι απλώς πολιτικό γεγονός, αλλά ξέσπασμα συσσωρευμένης κοινωνικής πίεσης. Για μια κοινωνία που έζησε χρόνια οικονομικής κατάρρευσης, θεσμικής αποσύνθεσης, πολιτικής βίας και συστηματικής διαίρεσης, η πτώση ενός καθεστώτος δεν βιώνεται ιδεολογικά. Βιώνεται ανθρώπινα. Ως «τέλος μιας εποχής που τους κόστισε πολλά».

Κι όμως, την ίδια στιγμή, σε μια άλλη άκρη του κόσμου – στην Ελλάδα – οργανώνονται πορείες διαμαρτυρίας υπέρ του Μαδούρο και κατά της ανατροπής του. Όχι από όλη την κοινωνία, αλλά από ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό περιβάλλον της άκρας Αριστεράς. Εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Γιατί δεν πρόκειται απλώς για «διαφορετική άποψη», αλλά για δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους πρόσληψης της πραγματικότητας.

Στη μία πλευρά έχουμε ανθρώπους που έζησαν το καθεστώς. Στην άλλη, ανθρώπους που το αντιλαμβάνονται μέσα από θεωρητικά σχήματα και πολιτικές αφηγήσεις.

Για ένα κομμάτι της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ευρώπη, η Βενεζουέλα δεν είναι μια χώρα με κοινωνικές αντιφάσεις, αποτυχίες και τραυματικές εμπειρίες. Είναι ένα σύμβολο. Ένα πείραμα «αντίστασης» απέναντι στις ΗΠΑ, στη Δύση, στον καπιταλισμό, στις “ιμπεριαλιστικές παρεμβάσεις”. Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο, η πραγματικότητα της κοινωνίας συχνά υποχωρεί μπροστά στη διατήρηση του συμβόλου. Δεν έχει τόση σημασία τι συνέβη στη χώρα – σημασία έχει τι αντιπροσωπεύει στο φαντασιακό του κινήματος.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται το παράδοξο. Εκείνοι που διαδήλωναν κάποτε «μαζί με τους λαούς», βρίσκονται σήμερα να διαδηλώνουν εναντίον ενός σημαντικού μέρους ενός λαού που πανηγυρίζει.

Η σύγκρουση δεν είναι πια μόνο πολιτική· είναι βαθιά υπαρξιακή για ένα ιδεολογικό ρεύμα που στηρίζει την ταυτότητά του στην ιδέα ότι στέκεται πάντα «στη σωστή πλευρά της ιστορίας». Όταν όμως ο ίδιος ο λαός που “υποτίθεται” ότι εκπροσωπεί, δείχνει να θέλει κάτι άλλο, τότε το αφήγημα τρίζει.

Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση. Η ελληνική πολιτική κουλτούρα διατηρεί ακόμα ισχυρά αντανακλαστικά συμβολικής πολιτικής. Για πολλούς, η Βενεζουέλα δεν είναι “μακριά χώρα με σύνθετες ισορροπίες”, αλλά πεδίο ιδεολογικής προβολής. Ένα χάρτινο σκηνικό πάνω στο οποίο παίζονται εσωτερικές πολιτικές μάχες. Διαδηλώσεις λοιπόν δεν γίνονται επειδή ενδιαφερόμαστε πραγματικά για τον λαό της Βενεζουέλας· γίνονται επειδή η ανατροπή ενός καθεστώτος που κάποιοι είχαν υψώσει σε «σημαία», βιώνεται και ως προσωπική πολιτική ήττα.

Κι όμως, η ιστορία δεν χαρίζεται σε κανέναν. Το τι ήταν πραγματικά ο Μαδούρο θα αποτιμηθεί ψύχραιμα με τον χρόνο, μακριά από υπερβολές και διχασμούς.

Το βέβαιο όμως είναι ότι η εικόνα ανθρώπων που πανηγυρίζουν για την αλλαγή στη χώρα τους, την ώρα που χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά άλλοι διαδηλώνουν για να υπερασπιστούν αυτό που εκείνοι θέλουν να αφήσουν πίσω τους, δείχνει ξεκάθαρα κάτι μεγαλύτερο: ότι η ιδεολογία, όταν γίνεται δογματική, μπορεί να αποκόψει πλήρως τον φορέα της από την πραγματικότητα.

Και αυτό δεν είναι μόνο πολιτικό ζήτημα. Είναι βαθιά ανθρώπινο.