ΦΕΥΓΟΥΝ Ή ΕΡΧΟΝΤΑΙ;;
Πρόσφατα αρθρογράφος με το όνομα Του Γιώργου Νεοχωρίτη (;;;) ΕΔΩ μας παρουσίασε ένα σχέδιο που εκτελείται κεντρικά αλλά και συλλογικά από τους θεσμούς με τον τίτλο: “Στο «τρένο» της ανάπτυξης η Καστοριά αλλάζει με επενδύσεις άνω των 590 εκατ. ευρώ” και δημιουργεί εξαρχής την εντύπωση μιας περιοχής που, μέσα από ένα συνεκτικό σχέδιο και μια νέα στρατηγική, επανέρχεται δυναμικά στον δρόμο της ανάπτυξης. Όμως, πίσω από τον εντυπωσιακό αριθμό των 590 εκατομμυρίων ευρώ, γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: μιλάμε πράγματι για αναπτυξιακό επαναπροσδιορισμό ή για μια εκ των υστέρων καταγραφή έργων που επιχειρούν να διορθώσουν διαχρονικά λάθη και να καλύψουν κενά του παρελθόντος; ;
Το άρθρο παρουσιάζει ένα σύνολο παρεμβάσεων, έργων και χρηματοδοτήσεων που αφορούν την Π.Ε. Καστοριάς, χωρίς ωστόσο να φωτίζει επαρκώς το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά προκύπτουν και χωρίς να καθιστά σαφές ποια τοπική στρατηγική τα ενοποιεί. Διότι, αν κάτι προκύπτει καθαρά, είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών των παρεμβάσεων δεν γεννήθηκε από έναν συνεκτικό τοπικό σχεδιασμό. Πρόκειται, σε μεγάλο βαθμό, για έργα αντιστάθμισης ζημιών που προκάλεσαν η μονοδιάστατη εξάρτηση από τον κλάδο της γουνοποιίας, η έλλειψη έγκαιρου αναπτυξιακού σχεδιασμού και οι πολιτικές παραλείψεις δεκαετιών.
Σε αυτό το αφήγημα, αξίζει να παρατηρήσει κανείς όχι μόνο όσα περιλαμβάνονται, αλλά και όσα απουσιάζουν. Και η απουσία αυτή δεν είναι λεπτομέρεια.
Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης, και ειδικότερα του Δήμου Καστοριάς, εμφανίζεται εξαιρετικά περιορισμένος. Δεν διακρίνεται καμμιά πρωτοβουλία, καμμιά σταθερή διεκδίκηση ή μια σαφής αναπτυξιακή κατεύθυνση που να φέρει τη σφραγίδα της πόλης. Αντιθέτως, δημιουργείται η αίσθηση ότι η τοπική διοίκηση ακολούθησε –και συνεχίζει να ακολουθεί– τις εξελίξεις, χωρίς να τις διαμορφώνει. Αυτή η στάση, όσο «ουδέτερη» κι αν παρουσιάζεται, συνιστά πολιτική επιλογή της δημοτικής διοίκησης Κορεντσίδη.
Η παρουσίασή τους ως ενιαίο «αναπτυξιακό σχέδιο» κινδυνεύει να συγχέει την αναγκαία αποκατάσταση με την πραγματική ανάπτυξη. Άλλο πράγμα η κάλυψη ελλείψεων και άλλο η χάραξη μιας νέας παραγωγικής πορείας.
Η άποψη μας δεν αμφισβητεί τη σημασία των έργων ούτε την ανάγκη χρηματοδοτήσεων. Επιχειρεί, όμως, να θέσει τον δημόσιο διάλογο στη σωστή βάση: αν αυτά τα έργα συνιστούν όντως αναπτυξιακό βηματισμό ή απλώς μια προσπάθεια να μετριαστούν οι συνέπειες επιλογών που άφησαν την Καστοριά οικονομικά ευάλωτη και κοινωνικά αποδυναμωμένη.
Το άρθρο του Νεοχωρίτη παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο και πολυεπίπεδο αναπτυξιακό πακέτο για την Π.Ε. Καστοριάς, συνολικού ύψους 592 εκατ. ευρώ, το οποίο: συνδυάζει δημόσια έργα υποδομής (524 εκατ.) με ενισχύσεις επιχειρήσεων (68 εκατ.) και επιχειρεί να απαντήσει σε μια βαθιά διαρθρωτική κρίση, κυρίως λόγω της κατάρρευσης της γουνοποιίας. Το κείμενο σωστά αναγνωρίζει ότι ο κλάδος δεν βρίσκεται απλώς σε ύφεση, αλλά σε δομική κατάρρευση και ότι η μείωση εξαγωγών 70–75% και η απώλεια τεχνιτών είναι μη αναστρέψιμες βραχυπρόθεσμα
Η επιλογή βέβαια της στήριξης επιχειρήσεων της παράτασης αναστολών των προγραμμάτων απασχόλησης είναι κοινωνικά αναγκαία, αλλά (και αυτό είναι κρίσιμο) δεν συνιστά αναπτυξιακή στρατηγική, παρά μόνο διαχείριση κρίσης.
Δίνεται έμφαση σε υποδομές με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα με Ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα όπως:
- Οδικός άξονας Καστοριά–Πτολεμαΐδα με σήραγγα Κλεισούρας (σχεδιασμός 30 χρόνων)
- Φράγμα Νεστορίου (αρδευτικό – αγροτική αναδιάρθρωση) (θα γίνει ποτέ;;)
- Αντιπλημμυρικά έργα
- Φοιτητικές εστίες (θα ενισχύσουν -και με ποιο τρόπο την τοπική οικονομία ή θα αποτελέσουν πρόβλημα για τους ιδιοκτήτες ;;)
Οι επενδύσεις στην υγεία τους οδικούς άξονες την ιστορική κληρονομιά βελτιώνουν την ελκυστικότητα της περιοχής ασφαλώς, μειώνουν τα μειονεκτήματα (απομόνωση, κόστος μεταφορών, τουριστικό ενδιαφέρον) και δημιουργούν αναπτυξιακές προϋποθέσεις αλλά αρκούν;;.
Το μεγαλύτερο έλλειμμα του σχεδίου είναι ότι: Δεν απαντά ξεκάθαρα στο ερώτημα: “Με τι θα αντικαταστήσει η Καστοριά τη γουνοποιία;”
Βλέπουμε: έργα επιδοτήσεις υποδομές αλλά όχι σαφή στρατηγική κλάδων:
- αγροδιατροφή: ναι, αλλά χωρίς εξειδίκευση;;
- τουρισμός: αναφέρεται αποσπασματικά (Ξενία που ακόμα περιμένουμε αποτελέσματα )
- μεταποίηση, logistics, ψηφιακή οικονομία: απουσιάζουν
Χωρίς στοχευμένη παραγωγική αναδιάρθρωση, υπάρχει ο κίνδυνος τα έργα να λειτουργήσουν απλώς ως προσωρινή οικονομική “ένεση”, όχι ως αναπτυξιακός μετασχηματισμός.
Το 88% των κονδυλίων αφορά δημόσια έργα. Αυτό σημαίνει: βραχυπρόθεσμη τόνωση περιορισμένη μόνιμη απασχόληση κίνδυνο “ανάπτυξης εργολαβιών”, όχι τοπικής επιχειρηματικότητας.
Οι 1.740 μικρομεσαίοι που ενισχύονται είναι θετικό νούμερο, αλλά: δεν γνωρίζουμε σε ποιους κλάδους ούτε αν πρόκειται για καινοτομία ή απλή επιβίωση διετίας ή πενταετίας…
Το άρθρο αναφέρει τη φυγή τεχνιτών, αλλά το “σχέδιο” δεν περιγράφει πώς θα επιστρέψουν;; δεν μιλά για επανακατάρτιση προσέλκυση νέων επιστημόνων σύνδεση πανεπιστημίου–αγοράς
Χωρίς ανθρώπινο κεφάλαιο καμία υποδομή δεν αρκεί.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η απουσία της ιδιωτικής επένδυσης των ίδιων των Καστοριανών. Επιχειρηματίες και κεφάλαια που γεννήθηκαν στον τόπο αυτό επενδύουν σε άλλες πόλεις, σε άλλα οικοσυστήματα, γυρίζοντας την πλάτη στην Καστοριά. Αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα· είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό. Χωρίς εμπιστοσύνη των ίδιων των κατοίκων στον τόπο τους, κανένα δημόσιο σχέδιο δεν μπορεί να σταθεί.
Την ίδια στιγμή, μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων έχει επιλέξει να επενδύσει στις επιστήμες και στα γράμματα. Επιλέγει τη γνώση, την έρευνα, την ακαδημαϊκή και επαγγελματική εξέλιξη. Και μέσα από αυτή την επιλογή, αναγκάζεται να φύγει. Να ξενιτευτεί. Να απομακρυνθεί από τις ρίζες της. Όχι από έλλειψη αγάπης για τον τόπο, αλλά από απουσία προοπτικής. Η Καστοριά δεν χάνει απλώς πληθυσμό· χάνει το πιο δυναμικό της κεφάλαιο.
Καταλήγοντας θα ομολογήσουμε ότι το “σχέδιο” σε γενικές γραμμές είναι σοβαρό είναι χρηματοδοτημένο απαντά σε πραγματικές ανάγκες όμως: μοιάζει περισσότερο με σχέδιο ανάκαμψης από κρίση παρά με νέα αναπτυξιακή αφήγηση για την Καστοριά. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνολο έργων που παρουσιάζεται ως ενιαίο σχέδιο, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί άθροισμα διαφορετικών χρηματοδοτικών πηγών και κεντρικών αποφάσεων. Και εδώ προκύπτει η ουσιαστική διάκριση: άλλο η απορρόφηση πόρων και άλλο η παραγωγή ανάπτυξης.
Αν δεν συνοδευτεί άμεσα από σαφή επιλογή νέων κλάδων επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό ισχυρά ιδιωτικά κεφάλαια υπάρχει κίνδυνος. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μη χαθεί το «τρένο της ανάπτυξης», αλλά να ξέρουμε πού πηγαίνει και ποιοι θα επιβιβαστούν.
