Μπορεί να μοιάζει απλή η ερώτηση, αλλά αγγίζει έναν από τους πιο σκληρούς πυρήνες της ανθρώπινης ηθικής.
Ποιος είναι χειρότερος; Ο Ιούδας ή αυτός που βαράει το καρφί;
Εκείνος που προδίδει ή εκείνος που εκτελεί;
Ο Ιούδας συμβολίζει την προδοσία εκ των έσω. Δεν είναι ο εχθρός απ’ έξω. Είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει, που έχει φάει στο ίδιο τραπέζι, που έχει ακούσει τα ίδια λόγια, που έχει κερδίσει εμπιστοσύνη. Η πράξη του δεν πονά μόνο γιατί οδηγεί στην καταστροφή, αλλά γιατί σπάει τον δεσμό. Η προδοσία δεν σκοτώνει μόνο σώματα – σκοτώνει σχέσεις, ιδέες, συλλογικές αυταπάτες.
Από την άλλη, αυτός που «βαράει το καρφί» είναι η ωμή εκτέλεση. Είναι η τελική πράξη. Χωρίς αυτόν, το δράμα ίσως να μην ολοκληρωνόταν. Όμως συχνά κρύβεται πίσω από εντολές, ρόλους, μηχανισμούς. Λέει: «εκτελούσα καθήκον». Εδώ γεννιέται το πιο επικίνδυνο άλλοθι της Ιστορίας: η απανθρωπιά χωρίς προσωπική ευθύνη.
Ο Ιούδας κινείται με συνείδηση επιλογής. Ξέρει τι κάνει. Ζυγίζει, υπολογίζει, αποφασίζει.
Ο εκτελεστής κινείται με συνείδηση υπακοής. Ξέρει τι κάνει, αλλά συχνά επιλέγει να μη σκέφτεται.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα:
Τι είναι πιο επικίνδυνο για μια κοινωνία; Η προδοσία λίγων ή η υπακοή πολλών;
Γιατί ο Ιούδας είναι ένας. Αυτός που βαράει το καρφί μπορεί να είναι χιλιάδες. Μπορεί να είναι ο υπάλληλος, ο στρατιώτης, ο γραφειοκράτης, ο «απλός άνθρωπος που κάνει τη δουλειά του». Έτσι χτίζονται τα συστήματα καταπίεσης: όχι μόνο από προδότες, αλλά από μαζική σιωπή και μηχανική εκτέλεση.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι ποιος είναι χειρότερος, αλλά ποιος είναι πιο επικίνδυνος σε κάθε εποχή.
- Σε περιόδους κρίσης, ο Ιούδας ανοίγει την πόρτα.
- Σε περιόδους κανονικότητας, αυτός που βαράει το καρφί τη μετατρέπει σε εργοστάσιο αδικίας.
Και κάπου εκεί, το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα:
Ο Ιούδας συχνά ξέρει ότι προδίδει.
Ο εκτελεστής συχνά πείθει τον εαυτό του ότι είναι «κανονικός».
