Στην Καστοριά, η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων δεν απειλεί απλώς την αγορά ακινήτων, αλλά αγγίζει τον ίδιο τον ιστορικό και κοινωνικό της πυρήνα. Οι παραδοσιακοί οικισμοί και τα διατηρητέα κτίρια, που αποτελούν ταυτόχρονα πολιτιστική κληρονομιά και κατοικία, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με ένα ασφυκτικό θεσμικό πλαίσιο: χωρίς ενεργειακή αναβάθμιση, δεν θα μπορούν ούτε να πωληθούν ούτε να ενοικιαστούν.
Το πρόβλημα στην Καστοριά είναι δομικό. Η συντριπτική πλειονότητα των κατοικιών στους ιστορικούς οικισμούς έχει κατασκευαστεί δεκαετίες πριν, με αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που καθιστούν την ενεργειακή αναβάθμιση τεχνικά δύσκολη και οικονομικά δυσανάλογη. Σε πολλές περιπτώσεις, το κόστος των παρεμβάσεων ξεπερνά την πραγματική εμπορική αξία του ακινήτου, οδηγώντας τους ιδιοκτήτες σε αδιέξοδο: είτε παραβιάζουν τον χαρακτήρα του κτιρίου είτε το βλέπουν να βγαίνει οριστικά εκτός αγοράς.
Η υποχρεωτική αναβάθμιση έως το 2030 και το 2033, όπως προβλέπεται στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό που επεξεργάζεται το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, λειτουργεί στην πράξη ως μηχανισμός αποκλεισμού για ολόκληρες γειτονιές της Καστοριάς. Αν δεν υπάρξουν ειδικές ρυθμίσεις για τα διατηρητέα και ουσιακή οικονομική στήριξη, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο απαξίωσης της τοπικής περιουσίας και αλλοίωσης του ιστορικού ιστού της πόλης.
- Καμία κατοικία δεν θα μπορεί να πωληθεί ή να ενοικιαστεί αν δεν πληροί τα ελάχιστα ενεργειακά πρότυπα.
- Η αναβάθμιση θα γίνεται κατά τη μεταβίβαση, τη σημαντική ανακαίνιση ή την υπογραφή νέου μισθωτηρίου.
- Στόχος είναι η μείωση της κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας κατά 16% έως το 2030 και 20%-22% έως το 2035.
- Οι κατοικίες θα πρέπει να φτάσουν τουλάχιστον στην κατηγορία Ε έως το 2030 και στη Δ έως το 2033.
- Τα μη οικιστικά και δημόσια κτίρια έχουν ακόμη πιο αυστηρά χρονοδιαγράμματα, με στόχους έως το 2027 και το 2030 αντίστοιχα.
- Το 43% των κτιρίων με τις χειρότερες ενεργειακές επιδόσεις θα πρέπει να ανακαινιστεί.
Η ΠΟΜΙΔΑ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι χωρίς γενναίες επιδοτήσεις, φορολογικά κίνητρα και προσαρμοσμένα χρηματοδοτικά εργαλεία, οι ιδιοκτήτες δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν. Στην Καστοριά, αυτό δεν σημαίνει απλώς λιγότερες αγοραπωλησίες, αλλά κλειστά σπίτια, εγκατάλειψη και περαιτέρω πληθυσμιακή αποψίλωση σε περιοχές που ήδη δοκιμάζονται.
Η ενεργειακή αναβάθμιση είναι αναγκαία. Όταν όμως εφαρμόζεται χωρίς πρόβλεψη για τις ιδιαιτερότητες των διατηρητέων και των παραδοσιακών οικισμών, παύει να είναι περιβαλλοντική πολιτική και γίνεται κοινωνικό πρόβλημα. Γιατί αν τα ιστορικά σπίτια της Καστοριάς μετατραπούν σε ακίνητα χωρίς μέλλον, τότε δεν θα μιλάμε για «πράσινη μετάβαση», αλλά για μια σιωπηλή απαξίωση της ίδιας της πόλης.
Όταν η νομοθεσία καθιστά ακατοίκητο τον ιστορικό ιστό – την ιστορία μιας πόλης,- το πρόβλημα δεν είναι ενεργειακό, είναι βαθιά πολιτικό.
