Ο Γιάννης Βασίλης Γιαϊλαλί δεν είναι ένας «φάκελος ασύλου». Είναι μια ζωντανή ιστορία του Πόντου, μια ανθρώπινη διαδρομή που ξεκινά από τις σφαγές και φτάνει μέχρι τα σύγχρονα δικαστήρια.
Γεννήθηκε ως Ιμπραήμ Γιαϊλαλί σε μουσουλμανική οικογένεια της περιοχής της Μπάφρα, τόπο που συνδέεται με τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Ο προπάππους του, Κωνσταντίνος, δολοφονήθηκε. Ο παππούς του, τριών ετών, δόθηκε σε τουρκική οικογένεια για να σβηστεί η μνήμη της ελληνικής του καταγωγής. Η ιστορία του δεν είναι μεμονωμένη· είναι η ιστορία χιλιάδων εξισλαμισμένων και εκτουρκισμένων Ποντίων.
Το 1994, ως στρατιώτης, στάλθηκε σε επιχειρήσεις εναντίον του PKK στη νοτιοανατολική Τουρκία. Τραυματίστηκε βαριά και αιχμαλωτίστηκε. Έγινε μάρτυρας εγκλημάτων πολέμου. Δεν κατηγορήθηκε επειδή τα διέπραξε, αλλά επειδή τα κατήγγειλε. Το κράτος τον χαρακτήρισε «προδότη λόγω ελληνικής καταγωγής».
Ακολούθησαν διώξεις, βασανιστήρια, πολυετείς δικαστικές περιπέτειες. Έγινε αντιρρησίας συνείδησης και ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2010 φυλακίστηκε ξανά. Η υπόθεσή του έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο καταδίκασε την Τουρκία για παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων του.
Το 2017 συνελήφθη επειδή τίμησε δημόσια τις γενοκτονίες Ελλήνων και Αρμενίων. Το 2019 κατηγορήθηκε για «διεθνή κατασκοπεία» και παρουσιάστηκε ως «Έλληνας πράκτορας» επειδή μιλούσε σε ελληνικά μέσα και υπερασπιζόταν δημόσια την ελληνική του ταυτότητα. Τότε αναγκάστηκε να φύγει.
Από το 2019 ζει στην Ελλάδα. Δεν έχει καταδικαστεί για κανένα έγκλημα στη χώρα μας. Ωστόσο, η αίτησή του για άσυλο απορρίφθηκε εκ νέου, με το επιχείρημα ότι δεν αποδεικνύεται κίνδυνος δίωξης και με αναφορές σε «εγκλήματα πολέμου», βασισμένες στις ίδιες του τις μαρτυρίες ως αυτόπτη μάρτυρα.
Το ζήτημα δεν είναι απλώς νομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και ηθικό. Μπορεί η Ελλάδα να αγνοήσει έναν άνθρωπο που δηλώνει ελληνικής καταγωγής, που έχει δικαιωθεί διεθνώς για παραβίαση δικαιωμάτων του και που αντιμετωπίζει ενεργές διώξεις στην πατρίδα του;
Η ιστορία του Γιαϊλαλί δεν είναι μόνο προσωπική. Είναι ένας καθρέφτης για το πώς μια χώρα αντιλαμβάνεται την ευθύνη της απέναντι στη μνήμη, στη δικαιοσύνη και στην προστασία των διωκόμενων. Σε μια εποχή που οι λέξεις «ανθρώπινα δικαιώματα» συχνά χρησιμοποιούνται επιλεκτικά, η υπόθεσή του αποτελεί δοκιμασία συνέπειας.
Και ίσως τελικά, πέρα από νομικούς όρους και διοικητικές αποφάσεις, να πρόκειται για κάτι πιο απλό: για το αν μια χώρα τιμά την ιστορία της — ή αν επιλέγει να την ξεχάσει.
