Οι χάρτες που εξοργίζουν την Άγκυρα: Το “Κουρδιστάν” επιστρέφει στη διεθνή συζήτηση

Μια σειρά χαρτών που προβάλλονται τις τελευταίες ημέρες από μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία και οργή στην Άγκυρα. Οι χάρτες αυτοί απεικονίζουν τις περιοχές της Μέσης Ανατολής όπου ζουν κουρδικοί πληθυσμοί – μια γεωγραφία που εκτείνεται από τη νοτιοανατολική Τουρκία έως το βόρειο Ιράκ, τη βόρεια Συρία και το δυτικό Ιράν.

Το θέμα πήρε διαστάσεις όταν το αμερικανικό δίκτυο CNN παρουσίασε σχετικό χάρτη σε ρεπορτάζ για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Σχεδόν ταυτόχρονα, ευρωπαϊκά τηλεοπτικά δίκτυα και αναλυτές επανέφεραν την ίδια γεωγραφική απεικόνιση, ανοίγοντας ξανά τη συζήτηση για ένα σενάριο που εδώ και δεκαετίες θεωρείται γεωπολιτικό “ταμπού”: τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους.

Η ιδέα του λεγόμενου “Μεγάλου Κουρδιστάν” δεν είναι καινούρια. Εδώ και χρόνια εμφανίζεται σε ακαδημαϊκές αναλύσεις, γεωπολιτικούς χάρτες και εγκυκλοπαίδειες, όπως η Encyclopaedia Britannica, που καταγράφει την ιστορική και γεωγραφική κατανομή των Κούρδων στη Μέση Ανατολή.

Οι Κούρδοι – περίπου 30 έως 40 εκατομμύρια άνθρωποι – αποτελούν τον μεγαλύτερο λαό στον κόσμο χωρίς δικό του κράτος. Η ιστορία τους συνδέεται με ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα κεφάλαια της σύγχρονης ιστορίας της περιοχής. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Treaty of Sèvres άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας κουρδικού κράτους. Όμως λίγα χρόνια αργότερα η Treaty of Lausanne καθόρισε τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκίας και το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Από τότε, το κουρδικό ζήτημα παραμένει μια ανοιχτή πληγή στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής.

Σήμερα η μεγαλύτερη κουρδική αυτονομία υπάρχει στο βόρειο Ιράκ, στην περιοχή της Kurdistan Region, ενώ κουρδικές δυνάμεις απέκτησαν ισχυρή στρατιωτική παρουσία και στη βόρεια Συρία μετά τον πόλεμο εναντίον του Islamic State. Για την Τουρκία όμως το ζήτημα είναι υπαρξιακό. Στη χώρα ζει ο μεγαλύτερος κουρδικός πληθυσμός της περιοχής και οποιαδήποτε διεθνής συζήτηση για πιθανή κρατική υπόσταση των Κούρδων αντιμετωπίζεται από την Άγκυρα ως πιθανή απειλή για την εδαφική της ακεραιότητα.

Γι’ αυτό και κάθε φορά που διεθνή μέσα ενημέρωσης προβάλλουν τέτοιους χάρτες, η αντίδραση είναι έντονη. Στην τουρκική πολιτική σκηνή, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι τέτοιες απεικονίσεις δεν είναι απλώς δημοσιογραφική παρουσίαση, αλλά ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν γεωπολιτικές συζητήσεις που γίνονται παρασκηνιακά για το μέλλον της περιοχής.

Και σε μια Μέση Ανατολή που βρίσκεται σε συνεχή αναδιάταξη ισχύος, ένα ερώτημα επανέρχεται όλο και συχνότερα: μήπως οι χάρτες που εμφανίζονται σήμερα στις οθόνες αποτελούν απλώς ανάλυση – ή μήπως προετοιμάζουν την κοινή γνώμη για τις γεωπολιτικές αλλαγές του αύριο;