Στο τέλος κάθε πολέμου, γράφεται η ιστορία των νικητών.
Υπάρχουν όμως και εκείνοι που δεν χωρούν σε καμία αφήγηση.
Άνθρωποι χωρίς πατρίδα, χωρίς φωνή, χωρίς μέλλον. Η λεγόμενη «Επιχείρηση Μεγάλο Βαλς» δεν ήταν στρατιωτική επιχείρηση. Ήταν μια μαζική μετακίνηση ανθρώπων — μια σιωπηλή πομπή προς την εξαφάνιση.Ήταν 17 Ιουλίου του 1944. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν ακόμα σε εξέλιξη, ωστόσο οι οι Σύμμαχοι κέρδιζαν πια σταδιακά έδαφος.
Το ιστορικό πλαίσιο
Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν εκτός συνόρων: αιχμάλωτοι πολέμου, πολιτικοί πρόσφυγες, αντικομμουνιστές, ακόμα και απλοί πολίτες που είχαν βρεθεί στη «λάθος πλευρά» της ιστορίας. Εκείνη τη μέρα του Ιουλίου λοιπόν 57.000 αιχμάλωτοι οι περισσότεροι ναζί στρατιώτες βάδιζαν στους δρόμους της Μόσχας, σε ένα γεγονός που έμεινε γνωστό ως «η παρέλαση των ηττημένων» αν και η ονομασία της NKVD ήταν «το μεγάλο βαλς».
Σκοπός, να δουν οι Σοβιετικοί πολίτες -και όλος ο κόσμος- την ήττα στα πρόσωπα των δήθεν αήττητων στρατιωτών του Γ’ Ράιχ, πλήττοντας το γόητρο της ναζιστικής Γερμανίας. Οι περισσότεροι αιχμάλωτοι ήταν στρατιώτες από την ομάδα Στρατιάς Κέντρου, η οποία συνετρίβη από τον Κόκκινο Στρατό που απελευθέρωσε τη Λευκορωσία. Στην Μόσχα είχαν προσκληθεί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι των συμμαχικών χωρών για να παρακολουθήσουν την πορεία των αιχμαλώτων.
Η “παρέλαση” που δεν καταγράφηκε ήταν μια πομπή χωρίς μουσική. Ένα «βαλς» χωρίς ρυθμό.
Και όταν η πομπή τελείωσε, η πόλη δεν έμεινε όπως πριν. Λίγο μετά το πέρασμα των αιχμαλώτων, συνεργεία βγήκαν στους δρόμους και τους έπλυναν με νερό. Όχι γιατί ήταν βρώμικοι*1. Αλλά γιατί έπρεπε να σβηστεί το πέρασμά τους. Να καθαριστεί η μνήμη. Να μείνει μόνο το μήνυμα: οι ηττημένοι πέρασαν — και εξαφανίστηκαν.
Το πιο σκοτεινό στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι η επιχείρηση έγινε με τη συμμετοχή όλων των νικητών. Σήμερα, η «Επιχείρηση Μεγάλο Βαλς» θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ηθικά ζητήματα της μεταπολεμικής περιόδου. Ήταν πολιτική αναγκαιότητα; Ή μια προδοσία ανθρώπων που είχαν ήδη χάσει τα πάντα;
Η ιστορία αυτή για χρόνια αποσιωπήθηκε. Δεν ταίριαζε με την εικόνα της «απελευθέρωσης» της Ευρώπης**2.
Η ιστορία δεν είναι μόνο αυτό που έγινε. Είναι και αυτό που επιλέξαμε να ξεχάσουμε.
Όταν οι νικητές γράφουν την ιστορία,
ποιος γράφει τη μοίρα των ηττημένων;
- Δεν υπάρχει αξιόπιστη ιστορική τεκμηρίωση ότι, στο πλαίσιο της λεγόμενης «παρέλασης των ηττημένων» στη Moscow (1944), οι σοβιετικές αρχές τάισαν σκόπιμα τους αιχμαλώτους με λαρδί για να λερωθούν και να εξευτελιστούν δημόσια.
Η συγκεκριμένη εικόνα που κυκλοφορεί κατά καιρούς ανήκει περισσότερο στη σφαίρα:
1.της προπαγάνδας
2.των υπερβολικών αφηγήσεων
3. της μεταγενέστερης δραματοποίησης. Ίσως γιατί, τελικά, η ίδια η εικόνα της πορείας ήταν ήδη αρκετά σκληρή για να μη χρειάζεται υπερβολές.» ↩︎ - Στις συμφωνίες μεταξύ των Συμμάχων, ιδιαίτερα υπό τη σκιά της Yalta Conference από 4 έως 11 Φεβρουαρίου του 1945, αποφασίστηκε κάτι που για δεκαετίες έμεινε στη σκιά: η υποχρεωτική επιστροφή όλων των Σοβιετικών πολιτών πίσω στην Σοβιετική Ένωση (Soviet Union). Χιλιάδες —και τελικά εκατομμύρια— άνθρωποι συγκεντρώθηκαν, φορτώθηκαν σε τρένα ή οδηγήθηκαν πεζοί στα σύνορα. Δεν υπήρχαν κάμερες, δεν υπήρχαν τίτλοι ειδήσεων. Ανάμεσά τους: Κοζάκοι, Ρώσοι αντιφρονούντες, Ουκρανοί, Βαλτικοί πληθυσμοί.
Πολλοί ήξεραν τι τους περίμενε. Στρατόπεδα, εξορίες, εκτελέσεις… ↩︎
