Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εξαπέλυσε ευρείας κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, ανοίγοντας ένα νέο, σκοτεινό κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή ιστορία. Σήμερα, ο πόλεμος εισέρχεται στο πέμπτο έτος του, έχοντας εξελιχθεί στη σφοδρότερη και αιματηρότερη σύγκρουση σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος.
Τέσσερα χρόνια μετά, η σύγκρουση έχει παγιωθεί σε έναν εξαντλητικό πόλεμο φθοράς, με τεράστιο ανθρώπινο, οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος.
Ανθρώπινες απώλειες: αριθμοί που σοκάρουν
Ο ακριβής απολογισμός των θυμάτων παραμένει ασαφής. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εκτιμά ότι μέχρι το 2025 έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 15.000 άμαχοι και έχουν τραυματιστεί πάνω από 40.000, επισημαίνοντας ωστόσο ότι οι πραγματικοί αριθμοί είναι πιθανότατα σημαντικά υψηλότεροι, λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε κατεχόμενες περιοχές.
Στο στρατιωτικό πεδίο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραδέχθηκε ότι από το 2022 έχουν σκοτωθεί περίπου 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες, ενώ ανεξάρτητες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό σημαντικά υψηλότερα.
Από τη ρωσική πλευρά, η BBC σε συνεργασία με τη ρωσική πλατφόρμα Mediazona εκτιμά πάνω από 177.000 νεκρούς, ενώ το αμερικανικό think tank Center for Strategic and International Studies (CSIS) κάνει λόγο για έως και 325.000 Ρώσους και 100.000–140.000 Ουκρανούς στρατιώτες νεκρούς.
Το Center for Strategic and International Studies (CSIS) εκτιμά:
| Κατηγορία | Εκτιμώμενες Απώλειες (Νεκροί & Τραυματίες) |
| Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις | ~1.200.000 (εκ των οποίων πάνω από 325.000 νεκροί) |
| Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις | 500.000 – 600.000 (με 100.000 – 140.000 νεκρούς) |
| Άμαχοι (Ουκρανία) | ~15.200 νεκροί (επισήμως καταγεγραμμένοι από τον ΟΗΕ, πιθανόν πολύ περισσότεροι) |
Παράλληλα, σχεδόν 6 εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν καταφύγει στο εξωτερικό ως πρόσφυγες, διαμορφώνοντας τη μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμών στην Ευρώπη μετά το 1945.
Για την Ουκρανία, η σύγκρουση παραμένει υπαρξιακή – Κατεστραμμένες πόλεις και υποδομές
Ο πόλεμος άφησε πίσω του εκτεταμένες καταστροφές, ιδιαίτερα στην ανατολική Ουκρανία. Πόλεις όπως η Μπαχμούτ μετατράπηκαν σε ερείπια έπειτα από μήνες σφοδρών μαχών.
Το 20% της ουκρανικής επικράτειας θεωρείται ναρκοθετημένο, ενώ οι επανειλημμένες ρωσικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές προκάλεσαν εκτεταμένες διακοπές ρεύματος και θέρμανσης.
Το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης εκτιμάται σε περισσότερα από 500 δισεκατομμύρια ευρώ μέσα στην επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με κοινές εκτιμήσεις της ουκρανικής κυβέρνησης, της ΕΕ και διεθνών οργανισμών.
Το μέτωπο: στασιμότητα και φθορά
Μετά τις ταχείες εναλλαγές εδαφών το 2022 και το 2023, η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε πόλεμο χαρακωμάτων και drones. Η Ρωσία ελέγχει περίπου το 20% της ουκρανικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων τμημάτων στο Ντονμπάς, τη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια.
Οι μάχες επικεντρώνονται κυρίως στις περιοχές Λουχάνσκ και Ντονέτσκ, όπου η ρωσική προώθηση συνεχίζεται με αργούς αλλά σταθερούς ρυθμούς, με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και υλικό.
Διπλωματία σε αργή κίνηση
Παράλληλα με τις συγκρούσεις, από το 2025 βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις υπό αμερικανική πίεση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει κατάπαυση του πυρός, ωστόσο οι συνομιλίες σε Κωνσταντινούπολη, Αμπού Ντάμπι και Γενεύη δεν έχουν αποδώσει.
Το βασικό αγκάθι παραμένει το εδαφικό. Η Μόσχα απαιτεί ουκρανική αποχώρηση από περιοχές που διεκδικεί, ενώ το Κίεβο αρνείται οποιαδήποτε απώλεια κυριαρχίας χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας.
Οικονομία και κυρώσεις
Η ρωσική οικονομία, παρά τις δυτικές κυρώσεις, προσαρμόστηκε μέσω εναλλακτικών αγορών και ενίσχυσης της πολεμικής βιομηχανίας. Ωστόσο, αντιμετωπίζει αυξανόμενο πληθωρισμό, δημοσιονομικά ελλείμματα και έλλειψη εργατικού δυναμικού.
Η Ουκρανία έχει χάσει περίπου το ένα τρίτο του ΑΕΠ της από το 2022. Η επιβίωσή της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυτική οικονομική και στρατιωτική στήριξη.
Οι σύμμαχοι και η γεωπολιτική σκακιέρα
Η ευρωπαϊκή βοήθεια προς την Ουκρανία ξεπερνά τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με το γερμανικό Ινστιτούτο Κιέλου, ενώ οι ΗΠΑ έχουν χορηγήσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια.
Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία έχει λάβει υποστήριξη σε πυρομαχικά και στρατιωτικό υλικό από τη Βόρεια Κορέα και το Ιράν, ενώ η Κίνα κατηγορείται από δυτικές χώρες ότι διευκολύνει την παράκαμψη κυρώσεων.
Ένας πόλεμος χωρίς καθαρό ορίζοντα
Στο πέμπτο έτος του, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν δείχνει να πλησιάζει σε οριστική λύση. Πρόκειται για μια σύγκρουση που έχει αναδιαμορφώσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια, έχει επαναφέρει τη λογική των μεγάλων συνασπισμών και έχει επηρεάσει βαθιά την παγκόσμια οικονομία.
Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν είναι μόνο ποιος θα επικρατήσει στο πεδίο, αλλά ποια Ευρώπη και ποια διεθνής τάξη θα αναδυθούν μετά το τέλος αυτής της μακράς και αιματηρής σύγκρουσης.
