Η δήλωση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια για 37.700 ανυπότακτους μέσα σε μόλις πέντε χρόνια δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι καμπανάκι. Και ίσως κάτι πολύ περισσότερο: ένας καθρέφτης μιας κοινωνίας που αλλάζει — ή που αποφεύγει να κοιτάξει τον εαυτό της. Γιατί ας το πούμε καθαρά: Δεν μπορεί ξαφνικά δεκάδες χιλιάδες νέοι να είναι “ανίκανοι”. Άρα τι συμβαίνει;
Τα «ψυχολογικά προβλήματα» προβάλλονται όλο και συχνότερα ως λόγος απαλλαγής. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι υπάρχουν πραγματικές περιπτώσεις. Υπάρχουν — και πρέπει να προστατεύονται.
Αλλά το ερώτημα είναι άλλο: Έχουμε μπροστά μας μια πραγματική κρίση ψυχικής υγείας ή μια κοινωνικά αποδεκτή δικαιολογία;
Όταν μια ολόκληρη γενιά βρίσκει τρόπο να αποφύγει μια υποχρέωση, το πρόβλημα δεν είναι ατομικό. Είναι συλλογικό.
Κάποτε, η στράτευση — σωστά ή λάθος — θεωρούνταν δεδομένο κομμάτι της ενηλικίωσης. Σήμερα μοιάζει περισσότερο με κάτι που «αν γίνεται, το αποφεύγουμε».
Τι άλλαξε; Οι αξίες; Τα πρότυπα; Ή απλώς η ειλικρίνεια απέναντι στις υποχρεώσεις; Όταν η ίδια η κοινωνία δεν απαιτεί, δεν εκπλήσσει όταν οι νέοι δεν ανταποκρίνονται.
Όταν δημόσια πρόσωπα όπως ο Νίκος Καρανίκας ή ο Φώτης Κουβέλης έχουν ταυτιστεί — δίκαια ή άδικα — με την αποφυγή της στράτευσης, το μήνυμα περνά.
Και το μήνυμα είναι απλό: «Υπάρχει τρόπος να το αποφύγεις.»
Τότε το ερώτημα δεν είναι γιατί κάποιοι δεν υπηρετούν.
Είναι γιατί να υπηρετήσει κάποιος.
Η γνωστή στάση που περιέγραφε ο Χρήστος Γιανναράς μετά την Κρίση των Ιμίων επιστρέφει: «Γιατί να πολεμήσουμε;» Είναι εύλογο ερώτημα; Ναι. Είναι όμως και επικίνδυνο, όταν δεν συνοδεύεται από μια άλλη ερώτηση: Αν όχι εμείς, τότε ποιος; Γιατί η άμυνα μιας χώρας δεν λειτουργεί με θεωρίες. Λειτουργεί με ανθρώπους.
Το πραγματικό πρόβλημα Δεν είναι οι 37.700. Είναι ότι: η υποχρέωση έγινε διαπραγματεύσιμη, η ευθύνη έγινε επιλογή, και η αποφυγή έγινε «κανονικότητα»
Και αυτό δεν αφορά μόνο τον στρατό. Αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε συνολικά τη σχέση μας με την κοινωνία.
Στρατός ή προσχήματα; Η σιωπηλή αποστράτευση μιας ολόκληρης γενιάς
Τα ερωτήματα που καίνε
- Μπορεί ένα κράτος να σταθεί όταν οι υποχρεώσεις θεωρούνται προαιρετικές;
- Είναι δικαίωμα να μην υπηρετείς ή προνόμιο που κάποιοι εκμεταλλεύονται;
- Και τελικά: θέλουμε πολίτες με ευθύνη ή πολίτες με δικαιολογίες;
Αν η απάντηση είναι ότι «ο καθένας κάνει ό,τι θέλει», τότε ας είμαστε ειλικρινείς: δεν μιλάμε για κοινωνία ευθύνης. Μιλάμε για μια κοινωνία που, αργά αλλά σταθερά, αποστρατεύεται — όχι μόνο από τον στρατό, αλλά από την ίδια την έννοια του καθήκοντος.
