Τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή την κοπή δένδρου στο σημείο όπου βρίσκεται το άγαλμα του Νταϊλάκη, αναπτύχθηκε μια έντονη –και σε μεγάλο βαθμό κατανοητή– συζήτηση.
Οι αντιδράσεις των πολιτών όπως εκφράζονται κυρίως μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτυπώνουν κάτι βαθύτερο: μια ανησυχία για το περιβάλλον μια καχυποψία για τις αποφάσεις της διοίκησης αλλά και μια γενικότερη δυσπιστία απέναντι σε κάθε παρέμβαση. Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς αυτή την ευαισθησία. Η εικόνα της κοπής ενός δέντρου, ειδικά σε μια πόλη όπως η Καστοριά που ταυτίζεται με το φυσικό της περιβάλλον, προκαλεί εύλογα συναισθήματα. Το δέντρο δεν είναι απλώς ένα στοιχείο πρασίνου. Είναι σκιά, είναι δροσιά, είναι ανάσα ζωής. Και σε περιοχές όπου το πράσινο δεν είναι αυτονόητο, η προστασία του οφείλει να είναι προτεραιότητα.
Ωστόσο, μέσα σε αυτό το κύμα αντιδράσεων, αναδεικνύεται και μια άλλη πλευρά: η απόλυτη άρνηση. Η λογική του «όχι σε όλα». Η εύκολη ερμηνεία ότι κάθε έργο είναι «έργο για τα έργα», ότι κάθε παρέμβαση είναι σπατάλη, ότι κάθε αλλαγή είναι υποβάθμιση.
Εδώ, όμως, αξίζει να σταθούμε πιο ψύχραιμα. Μια πόλη δεν μπορεί να παραμείνει στάσιμη. Δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους άλλων δεκαετιών, με παλιούς σχεδιασμούς και ξεπερασμένες αντιλήψεις. Οι ανάγκες αλλάζουν, οι μετακινήσεις αλλάζουν, η καθημερινότητα εξελίσσεται. Ακόμη και αν κάποιοι επιμένουν ότι «δεν υπάρχουν αυτοκίνητα», η πραγματικότητα της κυκλοφορίας –και κυρίως της ασφάλειας– δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Οι παρεμβάσεις σε κομβικά σημεία, όπως η δημιουργία κυκλικών κόμβων, δεν γίνονται κατ’ ανάγκη για εντυπωσιασμό. Σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν τεχνικές λύσεις που προκύπτουν από μελέτες, με στόχο τη βελτίωση της ροής και τη μείωση των κινδύνων. Μπορεί να διαφωνεί κανείς με τον σχεδιασμό, μπορεί να ζητά εναλλακτικές –και σωστά το κάνει– αλλά δεν μπορεί να απορρίπτει συλλήβδην κάθε προσπάθεια ως άσκοπη.
Από την άλλη πλευρά, η διοίκηση οφείλει να εξηγεί. Να τεκμηριώνει. Να πείθει. Όταν ένα δέντρο κόβεται, η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει το γιατί. Υπήρχαν άλλες λύσεις; Εξετάστηκαν; Ήταν πράγματι αναγκαία η παρέμβαση; Η διαφάνεια δεν είναι τυπική διαδικασία αλλά προϋπόθεση εμπιστοσύνης.
Το ίδιο ισχύει και για τη συμμετοχή των πολιτών. Η παρατήρηση ότι το διαδίκτυο λειτουργεί ως «βαλβίδα εκτόνωσης» δεν είναι αβάσιμη. Η αντίδραση που μένει σε ένα σχόλιο δύσκολα παράγει αποτέλεσμα. Αντίθετα, η οργανωμένη, τεκμηριωμένη και συλλογική παρέμβαση μπορεί πράγματι να επηρεάσει εξελίξεις. Όχι μέσα από κραυγές, αλλά μέσα από επιχειρήματα. Σε αυτό το σημείο, όμως, χρειάζεται και μια δόση αυτοκριτικής για την διοίκηση. Δεν μπορεί κάθε ομάδα πολιτών να απαξιώνεται. Δεν μπορεί η συμμετοχή στα κοινά να αντιμετωπίζεται με ειρωνεία ή καχυποψία. Μια ζωντανή κοινωνία χρειάζεται ενεργούς πολίτες – όχι σιωπηλούς θεατές.
Τελικά, η συζήτηση για ένα δέντρο δεν είναι απλώς μια συζήτηση για ένα δέντρο. Είναι μια συζήτηση για το πώς αντιλαμβανόμαστε την πόλη μας.
Θέλουμε μια πόλη που εξελίσσεται ή μια πόλη που φοβάται να αλλάξει; Θέλουμε παρεμβάσεις με σχέδιο ή πλήρη ακινησία στο όνομα της διατήρησης; Θέλουμε πράσινο – και σωστά το θέλουμε – αλλά θέλουμε και λειτουργικότητα, ασφάλεια, προοπτική; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη.
Ναι, υπάρχουν περιπτώσεις όπου το πράσινο πρέπει να προστατεύεται με κάθε τρόπο. Ναι, υπάρχουν παρεμβάσεις που οφείλουν να επανεξετάζονται. Αλλά όχι, δεν μπορούμε να απορρίπτουμε συλλήβδην κάθε έργο ως περιττό. Γιατί μια πόλη που δεν αλλάζει, δεν προστατεύεται. Μαραζώνει.
Και στο τέλος, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα κοπεί ένα δέντρο. Είναι αν θα καταφέρουμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε αυτό που χάνεται και σε αυτό που οφείλουμε να χτίσουμε.
Όχι αντιπολίτευση για την αντιπολίτευση.
Κριτική με ουσία, προτάσεις με ευθύνη και παρεμβάσεις που υπηρετούν την πόλη – όχι τον θόρυβο.
