Υπάρχουν άνθρωποι που καταγράφουν την Ιστορία και άνθρωποι που πληρώνουν το τίμημα επειδή τόλμησαν να την αποκαλύψουν.
Ο Άρμιν Βέγκνερ ανήκε στη δεύτερη κατηγορία — ένας άνθρωπος που κοίταξε κατάματα τη Γενοκτονία των Αρμενίων και αρνήθηκε να σωπάσει.
Ο Armin T. Wegner δεν υπήρξε απλώς ένας αυτόπτης μάρτυρας της “Armenian Genocide”. Υπήρξε μια από τις ελάχιστες φωνές μέσα στην ίδια τη Γερμανία που τόλμησαν να μιλήσουν δημόσια για ένα οργανωμένο έγκλημα εξόντωσης, τη στιγμή που ο κόσμος επέλεγε τη σιωπή.
Νέος ακόμη, ως εθελοντής υπαξιωματικός του υγειονομικού στο στρατό των Νεότουρκων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, βρέθηκε αντιμέτωπος με εικόνες που ξεπερνούσαν κάθε όριο ανθρώπινης φρίκης. Είδε από κοντά τα καραβάνια των εκτοπισμένων Aρμενίων να χάνονται στις ερήμους της Syria, ανθρώπους πεινασμένους, άρρωστους, εξαθλιωμένους, ιερείς να σκάβουν τάφους για τους νεκρούς συμπατριώτες τους. Ένας από αυτούς τού είπε: «Κάποτε ήμουν ιερέας. Τώρα είμαι ένα πρόβατο που θα το σφάξουν».
Ο Βέγκνερ φωτογράφισε όσα οι θύτες ήθελαν να εξαφανίσουν από τη μνήμη της ιστορίας. Έκρυψε φωτογραφίες, χειρόγραφα και ντοκουμέντα μέσα στα προσωπικά του αντικείμενα και τα έστειλε κρυφά σε Γερμανία και United States, ώστε να σωθούν αποδείξεις της αρμενικής «Aghet» — της Μεγάλης Καταστροφής.
Στα γράμματά του προς την οικογένειά του περιγράφει έναν κόσμο που καταρρέει:
«Η πείνα, ο θάνατος, οι ασθένειες, η απελπισία… Οσμές αποσύνθεσης παντού… Πυραμίδες από ανθρώπινα οστά…».
Τα ντοκουμέντα του έγιναν γνωστά στη Γερμανία και αποτέλεσαν αιτία να απολυθεί από τον γερμανικό στρατό ήδη από το 1917, πριν ακόμη τελειώσει ο πόλεμος.
Στις 19 Ιανουαρίου 1919 στέλνει το περίφημο «Μοιρολόι για τους Αρμένιους» στον Woodrow Wilson, ζητώντας δικαιοσύνη για το ενάμισι εκατομμύριο θυμάτων και τη δημιουργία ανεξάρτητου αρμενικού κράτους. Την ίδια χρονιά συμμετέχει στην ίδρυση της Ομοσπονδίας κατά της στρατιωτικής θητείας και αναλαμβάνει ενεργό αντιπολεμική δράση. Από το 1919 έως το 1924 παρουσιάζει δημόσια τις μαρτυρίες και τις φωτογραφίες του σε πόλεις όπως το Berlin, η Vienna και το Μπρέσλαου. Όμως η Ευρώπη δεν ήθελε να ακούσει. Τα ντοκουμέντα έμεναν «βουβοί μάρτυρες» μιας γενοκτονίας που οι ισχυροί της εποχής προτιμούσαν να ξεχαστεί.
Ο Βέγκνερ γνώριζε επίσης ότι η ευθύνη δεν περιοριζόταν μόνο στους Οθωμανούς. Ήξερε από πρώτο χέρι πως ανώτατοι Γερμανοί αξιωματικοί είχαν ενεργό συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην εκτέλεση των εκτοπισμών και των σφαγών. Ο στρατηγός Otto Liman von Sanders, επικεφαλής της γερμανικής στρατιωτικής αποστολής στην Τουρκία και πρωταγωνιστής στη μάχη της Καλλίπολης, ασκούσε τεράστια επιρροή στον οθωμανικό στρατό, ενώ ιστορικοί θεωρούν πως ο Friedrich Bronsart von Schellendorf υπήρξε από τους βασικούς οργανωτές των εκτοπίσεων.
Η ίδια η γερμανική συμμετοχή στο οθωμανικό έγκλημα αναγνωρίστηκε δεκαετίες αργότερα από τη γερμανική Βουλή ως «γερμανική συνυπευθυνότητα». Γερμανικά όπλα, όπως τα Mauser, εξόπλιζαν τις δυνάμεις που συνόδευαν τα καραβάνια θανάτου, ενώ Γερμανοί αξιωματικοί συμμετείχαν ακόμη και προσωπικά στις επιχειρήσεις εξόντωσης.
Η επίσημη δικαιολογία της εποχής ήταν η δήθεν «συνεργασία των Αρμενίων με τους Ρώσους». Ο Γερμανός πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη Hans Freiherr von Wangenheim έγραφε στο Βερολίνο το 1915 πως ο αρμενικός αγώνας «απειλεί την ύπαρξη της Τουρκίας». Έτσι, για τις Κεντρικές Δυνάμεις, ο μαζικός εκτοπισμός θεωρήθηκε ένα «σκληρό αλλά χρήσιμο μέτρο».
Το κατηγορώ του Βέγκνερ για την πρώτη γενοκτονία του 20ού αιώνα γρήγορα πέρασε στη λήθη. Άλλωστε ακόμη και ο Hitler, λίγο πριν ξεκινήσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, αναρωτήθηκε κυνικά: «Ποιος θυμάται σήμερα τους Αρμένιους;»
Ο ίδιος ο Βέγκνερ δεν σώπασε ποτέ. Από τους πρώτους μήνες της ναζιστικής εξουσίας έστειλε επιστολή διαμαρτυρίας στον Χίτλερ για τις διώξεις των Εβραίων της Γερμανίας. Για τη στάση του συνελήφθη και φυλακίστηκε. Το 1936 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Γερμανία μαζί με την Εβραία σύζυγό του και να καταφύγει στην Italy, όπου έζησε μέχρι τον θάνατό του το 1978 συμμετέχοντας ενεργά σε κινήματα ειρήνης.
Σε όλη του τη ζωή προσπαθούσε να γράψει ένα μεγάλο μυθιστόρημα για όσα έζησε δίπλα στους εκτοπισμένους Αρμενίους στις ερήμους της Συρίας. Δεν τα κατάφερε ποτέ. Ίσως γιατί δεν έφυγε ποτέ πραγματικά από εκείνες τις εικόνες. Ίσως γιατί κουβαλούσε για πάντα μέσα του το ερώτημα: «Γιατί να ζω, όταν εκατομμύρια άλλοι έπρεπε να πεθάνουν;»
Για τους Αρμένιους και τους Εβραίους ο Άρμιν Βέγκνερ ανήκει στους «Δίκαιους των λαών». Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ακόμη και σήμερα σε μεγάλο βαθμό άγνωστος.
Ίσως γιατί όσοι λένε την αλήθεια για τα μεγάλα εγκλήματα της ιστορίας πληρώνουν πάντοτε βαρύ τίμημα.
Όπως έλεγε και ο ίδιος: «Όποιος λέει την αλήθεια, πρέπει πάντα να έχει έτοιμο ένα σελωμένο άλογο».
Φωτογραφίες του Α. Βέγκνερ http://www.armenian-genocide.org/photo_wegner.html…
.
