«Χτυπάτε, πολεμάρχοι! Μη λησμονείτε το σχοινί, παιδιά, του Πατριάρχη!».
Μια από τις πιο συκοφαντημενες μορφές της νεότερης ελληνικής Ιστορίας, από τους άθεους μαρξιστές-εθνομηδενιστές, είναι ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε’. Του καταλογίζουν, ότι αφόρισε την Επανάσταση του 1821, για να στηρίξουν το αφήγημα ότι δήθεν η Εκκλησία ήταν αντίθετη στην Επανάσταση. Βέβαια, το ψέμα έχει κοντά ποδάρια! Διότι, τέτοιες μέρες του 1821 (την ημέρα της Λαμπρής, 10 Απριλίου 1821) και δύο βδομάδες μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης, οι Τούρκοι κρέμασαν τον Πατριάρχη. Αλλά, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…
Ο Πατριάρχης της εποχής εκείνης, που δεν υπήρχε ελεύθερο ελληνικό κράτος και πολιτική ηγεσία, ήταν ο ένας και μοναδικός ηγέτης των ορθόδοξων χριστιανών Ελλήνων. Ως εκ τούτου, είχε τεράστια ευθύνη για την ζωή τους, καθώς κάθε απόφασή του θα είχε άμεσες συνέπειες για τους χριστιανούς.
Στις 22 Φεβρουαρίου, ο Υψηλάντης περνά τον Προύθο, δύο ημέρες μετά κυκλοφορεί την Επαναστατική προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος», κι ο μητροπολίτης Ιασίου Βενιαμίν, ευλογεί την σημαία της Επανάστασης, στον ναό των Τριών Ιεραρχών. Στις αρχές Μαρτίου, ο Σουλτάνος μαθαίνει τα νέα, οργίζεται, καλεί αμέσως τον Πατριάρχη και τον απειλεί με πογκρόμ του ελληνοχριστιανικού πληθυσμού της Πόλης, αν δεν αφορίσει την Επανάσταση.
Αφού καθυστέρησε επί δεκαήμερο, ο Πατριάρχης εκδίδει τον πρώτο αφορισμό χειρογράφως, κι όχι τυπωμένο σε μονόφυλλο, όπως όλα τα επίσημα έγγραφα του Πατριαρχείου, την Παρασκευή 11 Μαρτίου. Κρατείται δε μυστικός, καθώς δεν εκφωνήθηκε κατά την κυριακάτικη λειτουργία. Τέλος, αφορούσε μόνο τον Μητροπολίτη Μολδαβίας, που είχε ευλογήσει την Επανάσταση του Υψηλάντη.
Οι μέρες περνούν, ο Σουλτάνος αντιλαμβάνεται την εξαπάτηση και στις 20 Μαρτίου διατάσσει τον Πατριάρχη να εκδώσει νέο αφορισμό, ο οποίος να εκδοθεί σε μονόφυλλο, να ανακοινωθεί κατά την κυριακάτικη λειτουργία και να αναφέρει τα ονόματα των ηγετών της Επανάστασης. Ο Πατριάρχης εκδίδει τον νέο αφορισμό, για να προστατεύσει τους Έλληνες της Πόλης από τους διωγμούς, αλλά ταυτόχρονα ειδοποιεί τον Υψηλάντη να τον αγνοήσει.
Γράφει σχετικά ο «αφορισμένος» Αλέξανδρος Υψηλάντης στους Σουλιώτες: «Ο Πατριάρχης βιαζόμενος υπό της Πόρτας, σας στέλνει αφοριστικά και εξάρχους παρακινώντας σας να ενωθήτε με την Πόρταν. Εσείς όμως να τα θεωρείται αυτά ως άκυρα, καθότι γίνονται με βίαν και δυναστείαν και άνευ της θελήσεως του Πατριάρχου»
Αμέσως μετά, ξεκινά η Επανάσταση στην Πελοπόννησο, με τις ευλογίες του Παλαιών Πατρών Γερμανού, «για του Χριστού την Πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία». Ο Σουλτάνος, καταλαβαίνει πλέον ότι ο «αφορισμός» ήταν στάχτη στα μάτια του. Έτσι, μετά τη λειτουργία της Αναστάσεως, στις 10 Απριλίου, ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ συνελήφθη, κηρύχθηκε έκπτωτος και φυλακίστηκε.
Το απόγευμα της ίδιας μέρας απαγχονίστηκε στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου και παρέμεινε εκεί κρεμασμένος για τρεις ημέρες. Κατόπιν, το άψυχο σώμα του Πατριάρχη, αφού διαπομπεύτηκε στους δρόμους της Πόλης, ρίχτηκε στον Κεράτιο κόλπο. Από τότε μέχρι σήμερα, σε ένδειξη Τιμής και Μνήμης, η κεντρική πύλη του Πατριαρχείου παραμένει κλειστή και σφραγισμένη και η είσοδος επιτρέπεται μόνο από τις πλαϊνές πύλες.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Πατριάρχης κρεμάστηκε όχι γιατί δεν κατάφερε να αποτρέψει την Επανάσταση, αλλά ως ένας εκ των πρωταγωνιστών της. Κι όταν οι Ρώσσοι διαμαρτυρήθηκαν στον Σουλτάνο, ότι στο πρόσωπο του Πατριάρχη διώκεται η Ορθόδοξη Πίστη, αυτός απάντησε ως εξής: «Αλλ’ αυτός ο πατριάρχης ήταν ο κύριος υποκινητής της συνωμοσίας, κι είχε μεγάλο μερίδιο στην εξέγερση που είχε ξεσπάσει. Έτσι, η Υψηλή Πύλη, αφού διερεύνησε και επιβεβαίωσε το έγκλημά του με πληροφορίες που ελήφθησαν από την πρωτεύουσα και το εξωτερικό, και με ειδοποιήσεις που έλαβε ακόμη και από έμπιστα πρόσωπα του δικού του έθνους, του επέβαλλε τιμωρία μόνον για αυτό το έγκλημα, και σε καμία περίπτωση για οποιοδήποτε θέμα σχετικό με την θρησκεία»
