Μέσα από τη συστηματική έρευνα, την επαφή με αρχειακό υλικό και την αξιοποίηση προφορικών μαρτυριών, οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν λειτούργησαν ως απλοί δέκτες πληροφορίας, αλλά ως μικροί ερευνητές που αναζήτησαν, αμφισβήτησαν, συνέθεσαν και τελικά κατανόησαν το παρελθόν του τόπου τους.
Η χρονική περίοδος 1900–1950, γεμάτη συγκρούσεις, μετακινήσεις πληθυσμών, τραύματα αλλά και στιγμές αντοχής και δημιουργίας, αποτυπώνεται μέσα από τις εργασίες των σχολείων με έναν τρόπο βιωματικό και ανθρώπινο. Από τον Μακεδονικό Αγώνα και τη Μικρασιατική Καταστροφή έως την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τη μετανάστευση, οι μαθητικές προσεγγίσεις φωτίζουν πτυχές της τοπικής ιστορίας που συχνά παραμένουν σιωπηλές.
Η αξία αυτής της προσπάθειας είναι πολλαπλή:
- ενισχύει την ιστορική συνείδηση των νέων ανθρώπων,
- καλλιεργεί την κριτική σκέψη και τη μεθοδολογία της έρευνας,
- δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στις γενιές μέσα από τη διάσωση μνήμης,
- και ταυτόχρονα επανατοποθετεί την τοπική ιστορία ως αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης εθνικής και κοινωνικής αφήγησης.
Ίσως το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό ή «κλεισμένο» στα βιβλία. Είναι παρούσα, ζωντανή και συχνά κρυμμένη στις αφηγήσεις των ανθρώπων, στους τόπους και στα ίχνη που αφήνει πίσω της.
Και τελικά, τέτοιες πρωτοβουλίες αποδεικνύουν κάτι πολύ ουσιαστικό: ότι όταν οι νέοι άνθρωποι έχουν τα κατάλληλα ερεθίσματα και χώρο να εκφραστούν, μπορούν να προσεγγίσουν το παρελθόν με σοβαρότητα, ευαισθησία και βάθος — ίσως ακόμη πιο ουσιαστικά από ό,τι περιμένουμε.
….και όταν οι μαθητές γίνονται ερευνητές, τότε η μνήμη δεν χάνεται.
Μεταδίδεται.
Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του ΚΕ.Π.Ε.Α. Καστοριάς την Πέμπτη 2 και την Παρασκευή 3 Απριλίου 2026, κατά τις ώρες 09:00-14:00.
Βασικός σκοπός του Συνεδρίου είναι η καλλιέργεια της γνώσης και της κατανόησης της τοπικής ιστορίας, μέσα από τη μελέτη γεγονότων, προσώπων και πτυχών της κοινωνικής, πολιτικής, στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτιστικής ζωής της Καστοριάς και της ευρύτερης περιοχής της κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ειδικότερα, το Συνέδριο επιδιώκει την ενίσχυση της ιστορικής και πολιτιστικής συνείδησης των νέων, την εξοικείωσή τους με τις αρχές της ιστορικής και επιστημονικής έρευνας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας, επικοινωνίας και παρουσίασης, καθώς και την προώθηση της αξιοποίησης σύγχρονων εργαλείων και μεθόδων στην έρευνα και την ανάδειξη της Τοπικής Ιστορίας.
Οι θεματικοί άξονες του Συνεδρίου αφορούν σημαντικές ιστορικές περιόδους και γεγονότα, όπως ο Μακεδονικός Αγώνας, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, ο Α΄ και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μικρασιατική Καταστροφή και η εγκατάσταση προσφύγων, ο Μεσοπόλεμος, η Κατοχή, η Εθνική Αντίσταση και ο Εμφύλιος Πόλεμος, με επίκεντρο την Καστοριά και την ευρύτερη περιοχή της.
Μέσα από την υλοποίηση της σημαντικής αυτής εκπαιδευτικής πρωτοβουλίας αναμένεται να ενισχυθεί ουσιαστικά η σύνδεση της σχολικής κοινότητας με την τοπική ιστορία, να αναδειχθεί η δημιουργικότητα και η ερευνητική διάθεση των μαθητών και των μαθητριών και να καλλιεργηθεί περαιτέρω η ιστορική μνήμη και η πολιτιστική ταυτότητα του τόπου. Παράλληλα, προωθείται η ενεργός συμμετοχή των νέων στη διερεύνηση και ανάδειξη του παρελθόντος, με σύγχρονους και δημιουργικούς τρόπους.
Με την πραγματοποίησή του, το 1ο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως θεσμός και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την εκπαιδευτική και πολιτιστική ζωή της περιοχής, αναδεικνύοντας την τοπική ιστορία ως δυναμικό πεδίο γνώσης, συλλογικής μνήμης και δημιουργικής έκφρασης.
Το Συνέδριο, στο οποίο συμμετέχουν μαθητικές ομάδες των σχολικών μονάδων της ΔΔΕ Καστοριάς, τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Καστοριάς και της Αντιπεριφέρειας Π. Ε. Καστοριάς.
1ο ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Καστοριά 2-3 Απριλίου 2026
Αίθουσα Εκδηλώσεων ΚΕ.Π.Ε.Α.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ
Πέμπτη 2 Απριλίου 2026
08:30 – 09:00 Προσέλευση –– Έναρξη
09:00 – 09:30 Χαιρετισμοί
09:30 – 09:45 Εναρκτήρια ομιλία «Η Καστοριά ως περίπτωση αναφοράς. Από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στο «σύγχρονο πρόσωπο» του τόπου. Αναστοχασμοί, προβληματισμοί και προτάσεις» Ελένη Γαβρά, Αντιπρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ΠΑΜΑΚ, Καθηγήτρια Οικιστικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς στα Βαλκάνια και Παρευξείνιο Χώρο
09:45 – 10:00 Διαδικτυακή Ομιλία «Από το σχολικό εγχειρίδιο στην τοπική ιστορία: τεκμήρια, ιστορική γνώση και ενσυναίσθηση»
Ιωάννης Μπέτσας, Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας της Εκπαίδευσης
1η Συνεδρία: Μακεδονικός Αγώνας
Πρόεδρος: Χριστίνα Παπαχρήστου, ΓΕΛ Νεστορίου
10:00 – 10:20 1ο Πρότυπο Γυμνάσιο Καστοριάς, Διαδρομές του Μακεδονικού Αγώνα στην Καστοριά (υπεύθυνη καθηγήτρια: Διονυσία Νημά)
10:20 – 10:40 ΕΝΕΕΓΥΛ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ, Η δράση του Γερμανού Καραβαγγέλη (υπεύθυνες καθηγήτριες: Βασιλική Τρύφου, Χριστίνα Νικολάου)
10:40 – 11:00 Εσπερινό Γυμνάσιο, Παύλος Μελάς (υπεύθυνοι καθηγητές: Πελαγία Γαλανού, Βασιλική Ζάβαλη, Ανδρομάχη Καρανικόλα, Δημήτριος Λαμπάκης)
11:00 – 11:30 Διάλειμμα – Καφές, ελαφρύ γεύμα
2η Συνεδρία: Μεσοπόλεμος – Κατοχή – Μαρτυρίες
Πρόεδρος: Πέτρος Μάνου, 1ο Πρότυπο ΓΕΛ Καστοριάς
11:30 – 11:50 Γυμνάσιο Κορησού, Γράμμος: αναζητώντας τη χαμένη εικόνα (υπεύθυνη καθηγήτρια: Αρετή Κάρκου)
11:50 – 12:10 Γυμνάσιο – ΓΕΛ Νεστορίου, Η Οδύσσεια του Νεστορίου: Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση (υπεύθυνες καθηγήτριες: Αικατερίνη Αρβανίτη, Χριστίνα Σ. Παπαχρήστου)
12:10 – 12:30 1ο Πρότυπο Γυμνάσιο Καστοριάς, Φωνές από τα χρόνια της Κατοχής (υπεύθυνη καθηγήτρια: Αντωνία Τσακίρη)
12:30 – 12:50 Μουσικό Σχολείο Καστοριάς, Πτυχές της Ιστορίας της Καστοριάς κατά τον Εμφύλιο (υπεύθυνος καθηγητής: Θεόδωρος Παπαδόπουλος)
12:50 – 13:10 1ο Πρότυπο ΓΕΛ, Ιστορίες αρχείου (υπεύθυνη καθηγήτρια: Ευθυμία Δόλλα)
13:10 – 13:30 4οΓυμνάσιο Καστοριάς, Με λένε Ορεστιάδα ή αλλιώς Λίμνη της Καστοριάς και θα σας πω την ιστορία μου (υπεύθυνη καθηγήτρια: Ελένη Τσέτσου)
13:30 – 14:00 Συζήτηση – Σύνοψη ανακοινώσεων πρώτης ημέρας
Παρασκευή 3 Απριλίου 2026
08:30 – 09:00 Προσέλευση
1η Συνεδρία: Μαρτυρικοί Τόποι – Προσφυγιά – Μετανάστευση – Πρόεδρος: Ελένη Γερούση, Σύμβουλος Εκπαίδευσης ΠΕ02
09:00 – 09:20 Εσπερινό ΓΕΛ Καστοριάς, Οδοιπορικό στο Παλιό Κωσταράζι (υπεύθυνη καθηγήτρια: Έλενα Μιχούλα)
09:20 – 09:40 Γυμνάσιο Βογατσικού, Το Κωσταράζι: ένα μαρτυρικό χωριό (υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρίνα Κολοβού)
09:40 – 10:00 ΕΕΕΕΚ Άργους Ορεστικού, Τα μαρτυρικά χωριά: η περίπτωση του Κωσταραζίου (υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Νένου)
10:00 – 10:20 Γυμνάσιο Οινόης, Η Οινόη θυμάται: μαρτυρίες, μνήμες, ρίζες (υπεύθυνη καθηγήτρια: Στεργιανή Μπίλιου)[10:20 – 10:40 Συζήτηση]
10:40 – 11:15 Διάλειμμα -Καφές, ελαφρύ γεύμα
2η Συνεδρία: Προσφυγικές Ρίζες & Μετακινήσεις Πληθυσμών
Πρόεδρος: Ελένη Γαβρά, Αντιπρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ΠΑΜΑΚ
11.15– 11.35 Διαδικτυακή ομιλία «Χρήσεις και καταχρήσεις της ιστορίας» Ραϋμόνδος Αλβανός, Διδάσκων στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου & στο ΕΑΠ
11:35 – 11:55 Γυμνάσιο Πενταβρύσου, Το προσφυγικό αποτύπωμα στην Πεντάβρυσο (υπεύθυνη καθηγήτρια: Κωνσταντίνα Καλαμάτα)
11:55 – 12:15 2ο ΓΕΛ Καστοριάς, Μικρασιάτες Πρόσφυγες στην Καστοριά (υπεύθυνες καθηγήτριες: Φωτεινή Μπούρδα, Ευρυδίκη Παπαδοπούλου)
12:15 – 12:35 ΓΕΛ Άργους Ορεστικού, Πρόσφυγες στο Άργος Ορεστικό (υπεύθυνη καθηγήτρια: Χαρίκλεια Κατσιάπη)
12:35 – 12:55 Μουσικό Σχολείο Καστοριάς, Οι Καστοριανοί στην Αμερική (υπεύθυνη καθηγήτρια: Παναγιώτα Τσιάτσικα)
12:55 – 13:15 2οΓυμνάσιο Καστοριάς, Η εβραϊκή κοινότητα της Καστοριάς (υπεύθυνες καθηγήτριες: Κερασία Μακρή, Άννα Τσεβεκίδου)
13:15 – 13:30 Συζήτηση
13:30 – 14:00 Σύνοψη ανακοινώσεων – Κλείσιμο Συνεδρίου
